Ozarbayjon madaniyatining tarixiy ildizlari va qadriyatlari

Ushbu jarayon Ozarbayjon madaniyatining ham tarixiy ildizlarini, ham uning multikultural qadriyatlarini shakllantirgan.

Ozarbayjon madaniyatining ildizlari qadimgi sivilizatsiyalargacha borib taqaladi. Qobuston qoyatosh rasmlari hududdagi ibtidoiy inson jamoalarining turmush tarzini, e’tiqodlarini va estetik dunyoqarashini aks ettiradi. Ushbu yodgorliklar Ozarbayjon hududi insoniyat madaniyatining ilk markazlaridan biri bo‘lganini ko‘rsatadi. VII asrda islom dinining tarqalishi bilan mintaqada yangi ma’naviy va madaniy bosqich boshlangan.

O‘rta asrlarda Ozarbayjon shaharlari — Boku, Shamaxi va Ganja — ilm-fan, adabiyot va savdo markazlariga aylangan. Bu davrda Nizomiy Ganjaviy va Xoqoniy Shirvoniy kabi buyuk mutafakkirlar yetishib chiqqan. Ularning asarlari nafaqat Ozarbayjon, balki butun Sharq adabiyotining rivojlanishiga katta ta’sir ko‘rsatgan.

Ozarbayjon tarixan turli xalqlar va dinlarning tinch-totuv yashagan maskani bo‘lib kelgan. Bu xususiyat bugungi kunda ham mamlakatning asosiy qadriyatlaridan biri sifatida saqlanib qolmoqda. Ozarbayjonda musulmonlar bilan bir qatorda nasroniylar, yahudiylar va boshqa diniy jamoalar ham faoliyat yuritadi. Masalan, Quba tumanidagi Qizil Qasaba dunyoda yahudiylarning ixcham yashaydigan noyob maskanlaridan biridir. Multikulturalizm Ozarbayjon davlat siyosatining ham muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Turli madaniyatlarga hurmat, diniy bag‘rikenglik va o‘zaro tushunish jamiyatning asosiy tamoyillari sifatida qabul qilingan.

Ozarbayjon madaniyati boy san’at an’analari bilan ajralib turadi. Muğam UNESCO tomonidan insoniyatning nomoddiy madaniy merosi sifatida e’tirof etilgan. Ushbu musiqa janri xalqning hissiy olamini va falsafiy tafakkurini aks ettiradi. Bundan tashqari, gilamdo‘zlik ham Ozarbayjon madaniyatining ajralmas qismidir. UNESCO tomonidan muhofaza qilinayotgan Ozarbayjon gilamlari o‘zining naqshlari va ranglar uyg‘unligi bilan mashhur. Har bir hududning gilam uslubi o‘ziga xos bo‘lib, bu mamlakatning madaniy xilma-xilligini namoyon etadi. Me’morchilik sohasida esa Ichari Shahar kabi yodgorliklar Ozarbayjonning tarixiy merosini saqlab kelmoqda. Bu hudud o‘rta asr shaharsozlik an’analarining jonli namunasi hisoblanadi.

Zamonaviy Ozarbayjonda an’ana va yangilik uyg‘unligi kuzatiladi. Poytaxt Boku xalqaro tadbirlarga mezbonlik qilib, madaniyatlararo muloqotni rivojlantirmoqda. 2012-yilgi Yevrovideniye qo‘shiq tanlovi kabi tadbirlar Ozarbayjonning dunyoga ochilishida muhim rol o‘ynagan. Shu bilan birga, kino, teatr va zamonaviy san’at sohalarida ham rivojlanish kuzatilmoqda. Yosh san’atkorlar milliy motivlarni asrab qolgan holda yangi uslublar yaratib, Ozarbayjon madaniyatini global miqyosda targ‘ib qilmoqdalar.

Prezident Ilhom Aliyev rahbarligida Ozarbayjonda madaniyat siyosati davlat ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylangan. Uning tashabbusi bilan mamlakatda ko‘plab madaniyat maskanlari — muzeylar, teatrlar va konsert zallari qurilgan yoki kapital ta’mirdan chiqarilgan. Tarixiy yodgorliklarni tiklash, xususan Ichari Shahar va boshqa qadimiy me’moriy obidalarni muhofaza qilish yo‘nalishida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilgan. Bundan tashqari, Ozarbayjon madaniyatini xalqaro miqyosda tanitish maqsadida turli festivallar, ko‘rgazmalar va madaniyat kunlari tashkil etilgan.

Birinchi vitse-prezident Mehribon Aliyevaning faoliyati ayniqsa gumanitar va madaniy sohalarda e’tiborga loyiqdir. U Haydar Aliyev Fondi prezidenti sifatida ham mamlakat ichida, ham xorijda Ozarbayjon madaniyatini targ‘ib qilish bilan bog‘liq muhim loyihalarni amalga oshirgan.

Fond tashabbusi bilan ko‘plab tarixiy va diniy obidalar restavratsiya qilingan, milliy musiqa va san’at namunalari xalqaro maydonlarda namoyish etilgan. Ozarbayjon muğami va boshqa nomoddiy madaniy meros namunalarining UNESCO ro‘yxatlariga kiritilishi ham ushbu yo‘nalishdagi muhim yutuqlardan biridir. Shu bilan birga, Mehribon Aliyeva xalqaro madaniy muloqotning rivojlanishiga alohida ahamiyat beradi. Uning tashabbusi bilan o‘tkazilgan xalqaro forumlar va madaniy tadbirlar Ozarbayjonni turli madaniyatlar chorrahasida joylashgan mamlakat sifatida tanitmoqda.

Ozarbayjonning multikultural qadriyatlari va madaniy hamkorlik siyosati turkiy dunyoning boshqa mamlakatlari bilan munosabatlarda ham o‘z aksini topgan. Shu nuqtai nazardan, O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi tarixiy, madaniy va ma’naviy aloqalar alohida ahamiyat kasb etadi. Har ikki xalq umumiy turkiy ildizlarga, boy adabiy merosga va qadimiy davlatchilik an’analariga ega. So‘nggi yillarda Ozarbayjon va O‘zbekiston o‘rtasidagi madaniy hamkorlik yanada kengayib, o‘zaro madaniyat kunlari, ko‘rgazmalar, konsert dasturlari va ilmiy konferensiyalar tashkil etildi. Ozarbayjonning buyuk shoiri Nizomiy Ganjaviy hamda O‘zbekistonning ulug‘ mutafakkiri Alisher Navoiy merosi har ikki mamlakatda yuksak qadrlanadi va umumiy madaniy qadriyatlarni targ‘ib qilishga xizmat qiladi. Shuningdek, Turk Davlatlari Tashkiloti doirasida amalga oshirilayotgan loyihalar Ozarbayjon va O‘zbekiston xalqlari o‘rtasidagi madaniy integratsiyaning mustahkamlanishiga, yosh avlodning umumiy tarixiy-madaniy merosga bo‘lgan sadoqatini kuchaytirishga hissa qo‘shmoqda. Ushbu hamkorlik nafaqat ikki mamlakat o‘rtasidagi do‘stona munosabatlarni rivojlantiradi, balki butun turkiy dunyoning madaniy birligini mustahkamlashga ham xizmat qiladi.

Ozarbayjon madaniyatining rivojlanishi va targ‘ib qilinishi faqat tarixiy merosni asrash bilan cheklanmaydi, balki zamonaviy davrda turli loyihalar va tashabbuslar orqali ham qo‘llab-quvvatlanadi. Bu borada Ozarbayjon Respublikasi Nodavlat Notijorat Tashkilotlariga Davlat Ko‘magi Agentligi ham muhim rol o‘ynaydi. Agentlik tomonidan moliyalashtiriladigan loyihalar turli sohalarni qamrab oladi va ular orasida madaniyat mavzusiga ham alohida o‘rin beriladi. NNTlar tomonidan amalga oshirilayotgan loyihalarda milliy-madaniy merosni asrash, xalq hunarmandchiligini targ‘ib qilish, muğam va boshqa an’anaviy musiqa turlarini rivojlantirish, shuningdek, multikultural qadriyatlarni ommalashtirish kabi masalalar keng yoritiladi.

Ayniqsa, ushbu loyihalar orqali muğam, gilamdo‘zlik, folklor va boshqa milliy meros namunalari yosh avlodga yetkazilmoqda. Shu bilan birga, mamlakatning turli hududlarida o‘tkazilayotgan tadbirlar, seminarlar va festivallar mahalliy madaniyatning rivojlanishiga hissa qo‘shmoqda. Bundan tashqari, Agentlik tomonidan qo‘llab-quvvatlanayotgan loyihalar doirasida Ozarbayjonning multikultural muhiti ham keng targ‘ib qilinadi. Turli diniy va etnik jamoalarning madaniy merosini tanitish, bag‘rikenglik an’analarini targ‘ib etish va madaniyatlararo muloqotni mustahkamlash ushbu loyihalarning asosiy maqsadlaridan biridir. Ozarbayjon Respublikasi Nodavlat Notijorat Tashkilotlariga Davlat Ko‘magi Agentligi tomonidan qo‘llab-quvvatlanayotgan tashabbuslar shuni ko‘rsatadiki, mamlakatda madaniyat sohasi ustuvor yo‘nalishlardan biri hisoblanadi va bu sohada amalga oshirilayotgan loyihalar ham milliy merosni asrashga, ham uni xalqaro miqyosda targ‘ib qilishga xizmat qiladi.

Ozarbayjon madaniyati boy tarixiy ildizlarga ega bo‘lish bilan birga, o‘zining multikultural qadriyatlari bilan ham ajralib turadi. Turli sivilizatsiyalar ta’siri ostida shakllangan ushbu madaniyat bugungi kunda ham bag‘rikenglik, o‘zaro hurmat va xilma-xillikka ochiqlik kabi tamoyillarni saqlab kelmoqda. Ushbu xususiyatlar Ozarbayjonni nafaqat mintaqada, balki jahon miqyosida ham madaniyatlararo muloqotning muhim markazlaridan biriga aylantirmoqda.

Germaniya Ozarbayjon Madaniyat Uyi raisi Ağa Ağayev,

Diaspora Faoliyatiga Jurnalistlarni Qo‘llab-quvvatlash Jamoat Birligi raisi Fuad Husaynzoda.